Nöropsikolojik Değerlendirme ve Projektif Testler

Nöropsikolojik değerlendirme, dikkat, bellek, yürütücü işlevler ve dil gibi düşünme becerilerinin yapılandırılmış testlerle incelenmesidir. Projektif testler ise kişinin duygusal dünyasını ve kişilik özelliklerini anlamaya yardımcı olur. İkisi de bir tanı koyma aracı değil, kişiyi daha iyi anlamak için kullanılan bilgi kaynaklarıdır.

Nöropsikolojik değerlendirme nedir?

Beynin çalışmasıyla davranış ve düşünme arasındaki ilişkiyi inceleyen bu değerlendirme, kişinin hangi alanlarda güçlü, hangi alanlarda zorlandığını gösterir. Değerlendirilen başlıca alanlar şunlardır.

• Dikkat: Bir işe odaklanma, dikkati sürdürme, dağılmadan işi bitirme.
• Bellek: Yeni bilgiyi öğrenme, saklama ve gerektiğinde hatırlama.
• Yürütücü işlevler: Planlama, sıralama, esnek düşünme, kendini denetleme.
• Dil: Konuşmayı anlama, kelime bulma, ifade etme.
• İşlem hızı ve görsel-uzamsal beceriler: Bilgiyi işleme hızı ve şekil, yön, mekân algısı.

Her kişi için hepsi gerekmeyebilir. Hangi alanların değerlendirileceği, görüşmedeki yakınmaya ve ihtiyaca göre belirlenir.

Kimler için ve neden yapılır?

Değerlendirme çeşitli nedenlerle istenebilir. Bazen kişi kendi dikkatinin ya da belleğinin nasıl çalıştığını anlamak ister. Bazen bir hekim ya da terapist, tanı ve tedavi planı için ek bilgiye ihtiyaç duyar. Çocuklarda ve ergenlerde öğrenme ve dikkatle ilgili güçlükler, okuldaki zorlanmaların nedenini anlamak için değerlendirilebilir. Bu konuda çocuk ve ergenlerde DEHB yazısı genel bilgi verir. Çocuk ve ergenlerle çalışma çocuk ve ergen terapisi sayfasında anlatılıyor.

Değerlendirme, terapi planını daha isabetli kurmaya da yardım eder. Kişinin hangi becerilerinin güçlü olduğunu bilmek, çalışmayı ona göre biçimlendirmeyi sağlar.

Projektif testler nedir?

Projektif testler, kişiye belirsiz ya da yoruma açık uyaranlar sunarak verdiği yanıtlardan kişilik özelliklerini, duygusal dünyayı ve ilişki kurma biçimlerini anlamaya çalışır. Yanıtlarda doğru ya da yanlış yoktur. Bu testler, kişinin kendi ifade etmekte zorlandığı duygu ve düşüncelere ulaşmaya yardımcı olabilir.

Projektif testler tek başına tanı koydurmaz. Sonuçlar, görüşme bilgisi ve gerekirse diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanır. Test adı ya da puanlamasından çok, test sonuçlarının kişiyi anlamaya nasıl katkı verdiği önemlidir.

Süreç nasıl işler?

Süreç genellikle üç basamaktan oluşur.

1. Görüşme: Yakınmalarınız, geçmişiniz ve değerlendirmeden beklentiniz konuşulur. Hangi testlerin uygun olacağı bu görüşmede belirlenir.
2. Test uygulaması: Sakin bir ortamda, size yönergeler verilerek testler uygulanır. Bazı testler soru-cevap, bazıları görev biçimindedir.
3. Geri bildirim: Sonuçlar sizinle sade bir dille paylaşılır. Neyin ne anlama geldiği, neyi göstermediği ve bundan sonraki adımlar birlikte konuşulur.

Sürecin süresi ve kapsamı kişiden kişiye değişir. Kapsam ve plan, görüşmede netleşir.

Değerlendirmeye nasıl hazırlanılır?

Değerlendirme günü için bazı genel noktalar işe yarar. Uyku düzenine dikkat edip dinlenmiş gelmek, gözlük ya da işitme cihazı kullanıyorsanız yanınızda getirmek, düzenli kullandığınız ilaçları ve geçirdiğiniz önemli sağlık sorunlarını anlatabilecek şekilde hazırlıklı olmak, varsa önceki tetkik ve raporları yanınızda bulundurmak faydalıdır. İlaç kullanıyorsanız, ilacı bırakmanız ya da değiştirmeniz gerekmez; bu konuda karar her zaman ilacı yazan hekime aittir.

Testler sırasında zorlandığınız anlar olabilir. Bazı görevler bilerek zorlayıcı hazırlanmıştır ve herkesin her bölümü kolay yapması beklenmez. Zorlandığınızı hissetmek, kötü bir sonuç anlamına gelmez. Amaç sizi sınamak değil, işlevlerinizi tanımaktır.

Çocuklarda ve ergenlerde değerlendirme

Çocuklarda değerlendirme, yaşa uygun biçimde ve daha kısa bölümler hâlinde yürütülür. Ebeveynle yapılan görüşme, çocuğun gelişimi, okul performansı ve günlük hayattaki davranışları hakkında bilgi verir. Çocuğun yorgunluğu, kaygısı ve motivasyonu sonuçları etkileyebileceği için bu faktörler dikkate alınır. Geri bildirim, hem aileyle hem de uygun biçimde çocukla paylaşılır. Sonuçlar bir etiket koymak için değil, çocuğa nasıl destek olunacağını anlamak için kullanılır. Çocuk ve ergenlerde dikkatle ilgili konular için çocuk ve ergenlerde DEHB yazısına tekrar bakabilirsiniz.

Terapiyle ilişkisi

Değerlendirme, terapiyle birlikte düşünüldüğünde en çok işe yarar. Örneğin dikkat ve planlama güçlüğü olan bir kişi için bilişsel davranışçı çalışma, bu güçlüklere göre uyarlanabilir. Terapi türleri ve bilişsel davranışçı yaklaşım hakkında genel bilgi için psikoterapi nedir, türleri ve bilişsel davranışçı terapi yazılarına bakabilirsiniz.

Sonuçlar tanı değildir

Bu noktayı vurgulamak önemli. Test sonuçları, tanı sürecinin parçasıdır ama tek başına tanı koydurmaz. Düşük bir test puanı her zaman bir bozukluk olduğunu göstermez; yorgunluk, kaygı, uyku düzeni ya da ilaçlar da sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle sonuçlar mutlaka kişiyle, öyküsüyle ve gerekiyorsa hekim değerlendirmesiyle birlikte yorumlanır. Tanı konusunda bir ruh sağlığı profesyoneli ya da hekim değerlendirmesi esastır.

Nöropsikolojik değerlendirmenin kapsamı

Bu hizmet, kişiyi anlamaya ve terapi ya da tedavi planına katkı sağlamaya yöneliktir. Mahkeme için adli rapor, işe alım ya da sürücü belgesi gibi resmî kurumlara sunulacak raporlar bu hizmetin kapsamında değildir. Başka bir amaçla rapor ihtiyacınız varsa, randevu almadan önce iletişime geçip durumunuzu anlatmanız en doğrusu olur.

Psikolog Özlem Efe, Türk Psikologlar Derneği’nin düzenlediği nöropsikolojik testler eğitimini almış, İstanbul Üniversitesi Nöroloji Anabilim Dalı Nöropsikoloji Polikliniği’nde nöropsikolojik değerlendirme ve testler alanında deneyim kazanmıştır. Daha fazlası için hakkımda sayfasına bakabilirsiniz.

Değerlendirmeden sonra neler olur?

Geri bildirimden sonra, sonuçlara göre farklı yollar çıkabilir. Bazı kişiler için sonuçlar yalnızca bilgilendirici olur ve mevcut çalışmayı güçlendirir. Bazıları için bireysel terapi önerilir; bu durumda yetişkin bireysel terapi çalışması planlanabilir. Başka bir durumda sonuçlar, bir hekime (psikiyatrist ya da nörolog) yönlendirme için gerekçe oluşturur. Kaygı ve dikkat sorunları iç içe geçebildiği için anksiyete ve panik bozukluğu başlığı da gerektiğinde birlikte düşünülür.

Dikkat ve bellekle ilgili yakınmalar bazen kaygıdan, depresyondan ya da uykusuzluktan kaynaklanır. Bu nedenle değerlendirme yapılırken yalnızca testin kendisi değil, kişinin genel ruhsal durumu da hesaba katılır.

Ne zaman psikiyatrist ya da hekim gerekir?

Ani başlayan unutkanlık, konuşma ya da anlama güçlüğü, bilinç bulanıklığı, yürümede ya da hareketlerde değişiklik gibi durumlarda önce tıbbi değerlendirme gerekir; bu durumlar bir nörolog ya da hekim tarafından incelenmelidir. İlaç gerekip gerekmediğine psikiyatrist ya da ilgili hekim karar verir; psikolog ilaç yazmaz, ilaç bırakma ya da değiştirme önerisinde bulunmaz. Yoğun umutsuzluk ya da kendine zarar düşünceleri varsa gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak önemlidir.

Yüz yüze ve online

Test uygulamaları, standart koşullar gerektirdiği için genellikle yüz yüze, Beşiktaş/Gayrettepe’de yapılır. Ön görüşme ve geri bildirim gibi aşamaların online yürütülüp yürütülemeyeceğini online terapi sayfasından ve iletişim yoluyla öğrenebilirsiniz.

Başlamak için

Değerlendirme hakkında bilgi almak ya da ihtiyacınızı konuşmak için randevu alın. İlk görüşmede neye ihtiyacınız olduğunu, bunun için hangi çerçevenin uygun olduğunu birlikte belirleriz.