Psikoterapi Nedir? Nasıl İşler, Hangi Yaklaşımlar Var?

Psikoterapi, eğitimli bir ruh sağlığı profesyoneliyle yapılan, konuşmaya ve birlikte çalışmaya dayalı bir süreçtir. Amacı, yaşadığınız sıkıntıyı anlamanıza ve işe yarayan yeni yollar geliştirmenize eşlik etmektir. İlaç içermez; ilaç kararı hekimindir, biz ilaç önermeyiz. Bu yazıda psikoterapinin ne olduğunu, başlıca yaklaşımları ve ilk seansı kısaca anlatıyoruz.

Psikoterapi nedir?

Psikoterapi, günlük sohbetten farklıdır. Çerçevesi belli, gizliliği korunan ve yalnızca sizin üzerinize kurulu bir çalışmadır. Terapist sizi yargılamaz, yerinize karar vermez. Yaşadığınız zorluğun hangi düşünce, duygu ve davranışlarla sürdüğünü sizinle birlikte araştırır.

Başvurmak için “yeterince kötü” olmanız gerekmez. Süren kaygı, yas, tekrar eden ilişki sıkıntıları ya da nedenini bilmediğiniz bir isteksizlik geçerli sebeplerdir.

Psikolog ile psikiyatrist farkı

• Psikoterapi ve psikolojik danışmanlık: Psikolog yürütür. Düşünce, duygu ve ilişki örüntüleri üzerine çalışılır. Psikolog ilaç yazmaz.
• İlaç değerlendirmesi: Psikiyatrist, yani hekim yürütür. Tanı ve ilaç konularında hekim değerlendirmesi esastır.

Kendi başınıza ilaç bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin. Birçok kişi için ikisi birlikte yürütüldüğünde iyi bir denge kurulur. İki profesyonel birbirini tamamlar; izninizle ve gizlilik ilkesine uygun biçimde bilgi paylaşabilirler.

Başlıca yaklaşımlar

• Bilişsel davranışçı: Duygu ve davranışların, olayları nasıl yorumladığımızla bağlantılı olduğunu söyler. Düşünceler birlikte sınanır, kaçınılan durumlara kademeli yaklaşılır. Ayrıntı için bilişsel davranışçı terapi yazısına bakın.
• Psikodinamik: Bugünkü örüntülerin eski, özellikle erken dönem ilişkilerden izler taşıdığını varsayar. Bilinç dışı bağlantıları fark etmeyi hedefler.
• Hümanist: Her insanın büyüme eğilimi taşıdığına dayanır. Terapist kabul ve empatiyle eşlik eder, yönü danışan belirler.
• Sistemik: Sıkıntıyı kişinin içinde yaşadığı ilişkiler ağının parçası olarak görür. Çift terapisi ve aile terapisinde kullanılır.
• Grup: Birkaç kişinin terapist eşliğinde çalışmasıdır. “Yalnız değilim” hissini güçlendirir. Bkz. grup terapisi.

Bu aileler sert çizgilerle ayrılmaz. Önemli olan hangisinin sizin sorununuza ve tercihinize uygun olduğudur.

Terapötik ilişki neden önemli?

Araştırmalar, hangi yaklaşım kullanılırsa kullanılsın danışan ile terapist arasındaki güven ilişkisinin sürecin gidişatını belirgin biçimde etkilediğini gösterir. Güvenli bir ilişkide utandığınız bir anıyı ya da kimseye söylemediğiniz bir düşünceyi konuşmak kolaylaşır.

İlk seanslar uyumu yoklama zamanıdır. Rahat değilseniz bunu terapistle konuşun. Konuştuktan sonra da rahatsızlık sürüyorsa başka bir terapistle çalışmak sizin hakkınızdır.

İlk seans nasıl geçer?

İlk görüşme tanışma ve anlama zamanıdır. Sizi getiren şeyi kendi sözlerinizle anlatırsınız. Terapist çalışma biçimini ve gizlilik çerçevesini açıklar. Her şeyi tek seansta anlatmak zorunda değilsiniz. Birkaç görüşme sonunda ortak bir yol haritası çıkar: hedefler, seans sıklığı, çalışma biçimi.

Süre ve gizlilik

Terapinin süresi kişiye ve soruna göre değişir. Belirli bir korkuya odaklanan çalışmalar daha kısa sürebilir. Uzun süren örüntüler daha uzun soluklu olabilir. İyi bir terapide hedefler baştan konuşulur ve ilerleme belirli aralıklarla birlikte gözden geçirilir.

Seansta söylenenler gizlidir ve izniniz olmadan paylaşılmaz. Ciddi zarar riski gibi nadir istisnalar ilk görüşmede açıkça konuşulur. Verilerinizin işlenişi için KVKK sayfasına bakabilirsiniz.

Terapiden ne beklenmeli?

Beklemeniz makul olanlar: dinlendiğinizi hissetmek, düşünce ve duygularınızı daha net görmek, yeni baş etme becerileri edinmek. Beklememeniz gerekenler: bir iki seansta her şeyin düzelmesi ya da terapistin yerinize karar vermesi. İlerleme düz bir çizgi değildir. Kimse için sonuç vaat edilemez. Asıl değişim çoğu zaman seanslar arasındaki günlerde olur.

Hangi formatlarda yapılır?

• Bireysel: Tek bir kişiyle yapılan çalışmadır, en yaygın biçimdir.
• Çift: İletişim biçimleri ve çatışma döngüleri iki kişiyle birlikte ele alınır. Amaç kimin haklı olduğunu bulmak değil, ilişkinin işleyişini anlamaktır.
• Aile, çocuk ve ergen: Ebeveynler de sürece katılır. Bkz. çocuk ve ergen terapisi.
• Yüz yüze ve online: Online görüşme mesafeyi ve yoğun tempoyu aşmanızı sağlar. Hangisinin uygun olduğuna birlikte karar verilir.

Ne zaman destek almalı?

• Sıkıntı günlük yaşamınızı, ilişkilerinizi, işinizi ya da uykunuzu etkiliyor.
• Kaygı, çökkünlük ya da öfke uzun süredir geçmiyor.
• Aynı ilişki sorunlarını tekrar tekrar yaşıyorsunuz.
• Bir olaydan sonra eskisi gibi olamıyorsunuz.
• Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleriniz var. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline ya da hekime başvurun.

Belirtiler çok yoğunsa psikiyatrist değerlendirmesi de gerekebilir.

Psikoterapi bir kişinin kendi gücünü yeniden fark etmesine dayanır. Terapist çözüm reçetesi vermekten çok, çözümü sizin üretebileceğiniz bir ortam kurar. Yeni bir bakış denenir, eski bir alışkanlık sorgulanır ya da yıllardır söylenemeyen bir şey ilk kez dile getirilir.

Terapide nasıl çalışılır?

Herkes için aynı kalıp uygulanmaz. İlk görüşmelerde durumu birlikte anlar, hedefleri netleştiririz. Çalışma bireysel, çift, aile ya da grup olarak yürütülebilir; yetişkinlerin yanı sıra çocuk ve ergenlerle de çalışırız. Bilişsel davranışçı gibi araştırmalarla desteklenen yaklaşımlardan yararlanır, planı ihtiyacınıza göre şekillendiririz. Seanslar Beşiktaş/Gayrettepe’de yüz yüze ya da online terapi olarak yapılabilir. Başlangıç için yetişkin bireysel terapi sayfasına bakabilir, sorularınız için randevu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Terapiye gitmek için ciddi bir sorunum olması gerekir mi?

Hayır. Kendinizi daha iyi tanımak, bir kararı gözden geçirmek ya da bir değişim dönemini geçirmek de başvuru sebebidir. Sıkıntının ağırlaşmasını beklemek süreci zorlaştırabilir.

Online terapi yüz yüze kadar işe yarar mı?

Birçok kişi için evet. Sessiz bir ortam, düzgün bağlantı ve rahat hissetmek yeterlidir. Ağır kriz gibi bazı durumlarda yüz yüze görüşme daha uygun olabilir.

Terapide anlattıklarım başkalarına iletilir mi?

Hayır. Anlattıklarınız gizlidir ve onayınız olmadan paylaşılmaz. Yasal ve etik istisnalar ilk görüşmede açıkça konuşulur.