
Önemli noktalar
- Tükenmişlik, uzun süren ve yönetilemeyen iş stresinden doğan; tükenme, mesafe koyma ve verimde düşüklük hissiyle tanımlanan bir durumdur.
- Dünya Sağlık Örgütü tükenmişliği tıbbi bir hastalık değil, işle ilişkili bir olgu olarak tanımlar.
- Dinlenmekle geçmeyen yorgunluk, işe karşı soğuma ve kendini yetersiz hissetme sık görülen işaretlerdir.
- Belirtiler ruh hâli ve günlük işleyişi geniş ölçüde bozuyorsa depresyon da değerlendirilmelidir.
Tükenmişlik, uzun süre yoğun ve yönetilemeyen bir iş yükü altında kalan kişilerde ortaya çıkabilen bir tükenme hâlidir. Dünya Sağlık Örgütü bunu tıbbi bir hastalık olarak değil, işle bağlantılı bir olgu olarak tanımlar. Yani sorun kişinin “zayıflığı” değil, yükün sürekli olması ve dinlenmeye fırsat tanınmamasıdır. Bu yazıda belirtilerini, benzer durumlardan farkını ve neler yapılabileceğini anlatıyoruz.
Tükenmişlik nasıl anlaşılır?
Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımı üç boyuta dayanır. Bunlar günlük dilde şöyle görünür:
- Enerjinin tükenmesi: Dinlenince geçmeyen yorgunluk. Sabah kalkmak ve işe gitmek büyük bir çaba gibi gelir.
- İşten uzaklaşma: İşe karşı soğuma, kinik bir tavır, “hiçbir şey fark etmiyor” duygusu. Önceden anlamlı bulunan işler artık anlamsız görünür.
- Verimde düşüklük: Yetersiz hissetme, daha önce kolay yapılan işlerde zorlanma, başardıklarını küçümseme.
Buna uyku sorunları, baş ağrısı, sık hastalanma, sinirlilik ya da işe giderken karın ağrısı gibi bedensel yakınmalar eşlik edebilir.
Kimlerde görülür?
Tükenmişlik yalnızca ofis çalışanlarında değil; öğretmenlerde, sağlık çalışanlarında, ebeveynlerde, bakım veren kişilerde ve öğrencilerde de görülebilir. Genellikle işe emek veren, sorumluluk sahibi kişileri etkiler.
Riski artıran etkenler arasında şunlar sayılabilir: sürekli aşırı iş yükü, belirsiz beklentiler, yaptığı işte söz hakkının olmaması, emeğin karşılığını görmemek, adil olmayan bir ortam ve iş ile özel hayat arasındaki sınırın silikleşmesi. Çalışma ortamının koşulları kadar kişinin kendine koyduğu standartlar da rol oynar.
Tükenmişlik mi, depresyon mu?
İkisi birbirine benzer ve birlikte de görülebilir. Genel olarak tükenmişlik iş bağlamına bağlıdır: Kişi tatilde ya da işten uzaklaşınca bir miktar toparlanabilir. Depresyonda ise çökkün ruh hâli ve ilgi kaybı yaşamın her alanına yayılır. Hayattan zevk alamama, umutsuzluk ve kendine zarar düşünceleri varsa mutlaka profesyonel değerlendirme gerekir. Ayrıntı için depresyon belirtileri ve ne zaman psikologa gidilmeli yazısına bakabilirsiniz.
Neler yardımcı olabilir?
Yükü görünür kılın. Haftada neler yaptığınızı ve ne kadar zaman ayırdığınızı yazın. Çoğu kişi, yükün kendi tahmininden fazla olduğunu fark eder.
Sınırları yeniden çizin. Mesai dışında mesaja bakmamak, tatil günlerini korumak ve “hayır” diyebilmek küçük ama etkili adımlardır. Gerekirse iş yükünü yöneticiyle konuşun.
Gerçek dinlenmeye yer açın. Dinlenmek yalnızca işi bırakmak değil, zihnin de iş dışına çıkmasıdır. Yürüyüş, hobi, sevilen biriyle zaman geçirmek ve düzenli uyku buna yardım eder.
Beklentilerinizi gözden geçirin. “Her şeyi mükemmel yapmalıyım” inancı tükenmişliği besler. Mükemmeliyetçilik yazısı bu konuda yararlı olabilir.
Destek isteyin. Meslektaşlarla, arkadaşlarla ya da bir uzmanla konuşmak yükü paylaşmayı sağlar.
Bazen asıl çözüm kişinin kendini daha iyi yönetmesi değil, çalışma koşullarının değişmesidir. Bu da bir seçenek olarak düşünülmelidir.
Ne zaman destek almalı?
- Yorgunluk ve işe karşı soğuma haftalardır ya da aylardır sürüyor.
- Uyku, iştah ya da bedensel yakınmalar belirginleşti.
- Ruh hâli düşük, hiçbir şeyden zevk alamıyorsunuz.
- İlişkilerinizde öfke, geri çekilme ya da sabırsızlık artık sizi zorluyor.
- Alkol ya da başka maddelere yönelmek gibi sağlıksız başa çıkma yolları ortaya çıktı.
- Kendinize zarar verme düşünceleriniz var. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak gerekir.
Bu belirtiler bir ruh sağlığı profesyoneli ya da hekim tarafından değerlendirilmelidir. Tanı ve ilaç konularında hekim değerlendirmesi esastır; biz psikolojik danışmanlık ve terapi sunuyoruz.
Terapide nasıl çalışılır?
Terapi sürecimizde önce işin ve yükün nasıl biçimlendiğini, sizi en çok neyin yorduğunu dinleriz. Çalışma planı kişiye özel hazırlanır. Sınır koymakta zorlanılan alanlar, beklentiler, dinlenme biçimleri ve ilişkilerdeki etkiler birlikte ele alınır. Gerekirse eşlik eden kaygı ya da çökkünlük ayrıca değerlendirilir. Görüşmeler Beşiktaş/Gayrettepe’de yüz yüze ya da online terapi olarak yürütülebilir. Genel çerçeve için stres ve başa çıkma yolları yazısına, hizmet için yetişkin bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz. Başlamak için randevu alın.
Sık sorulan sorular
Tükenmişlik için izin almak yeterli olur mu?
İzin yorgunluğu bir ölçüde hafifletebilir. Ancak yük, beklentiler ve çalışma koşulları değişmezse belirtiler çoğu zaman geri döner. Kalıcı bir iyileşme için nedenlerle de ilgilenmek gerekir.
Tükenmişlik tanısını kim koyar?
Tanı konusu hekim ve ruh sağlığı uzmanlarının değerlendirmesine aittir. Bir psikolog olarak durumunuzu dinler, ihtiyaç halinde sizi hekime yönlendirebiliriz.
İşimi bırakmam gerekir mi?
Her durumda gerekmez. Bazen iş yükünün düzenlenmesi ya da sınırların netleşmesi yeterli olur. Bazen de koşullar değişmeyeceği için başka bir çalışma düzenine geçmek gündeme gelir. Bu kararı birlikte düşünmek mümkündür.
Kaynaklar
- Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) (2019)
- Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry, Christina Maslach ve Michael P. Leiter, World Psychiatry (2016)
- APA Dictionary of Psychology: burnout, American Psychological Association (APA)
Sorumluluk reddi: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.
İlgili yazılar
Yüz yüze ve online görüşme
Bu konuda destek almak isterseniz Gayrettepe'deki ofiste yüz yüze ya da online görüşebiliriz.
- Beşiktaş Psikolog
- Şişli Psikolog
- Mecidiyeköy Psikolog
- Gayrettepe Psikolog
- Levent Psikolog
- Etiler Psikolog
- Nişantaşı Psikolog
- Kağıthane Psikolog
- Sarıyer Psikolog
- Online Terapi
İlgili hizmetler
- #tükenmişlik
- #burnout
- #iş stresi
- #yorgunluk
- #iş yaşamı
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Form, telefon veya WhatsApp ile randevu talebinde bulunabilirsiniz. Görüşmeler yüz yüze ya da online yapılır.

