Depresyon Belirtileri Nelerdir? Ne Zaman Psikologa Gidilmeli?

Depresyon, çoğu gün ve günün büyük bölümünde süren çökkün ruh hâli ya da hayattan zevk alamama ile kendini gösterir. Uyku, iştah, enerji ve düşünme biçimini de etkiler. Belirtiler birkaç haftadır sürüyor ve günlük yaşamı zorluyorsa bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak yerindedir.

Depresyon nedir, üzüntüden farkı ne?

Üzüntü, kayıp ya da hayal kırıklığına verilen doğal bir tepkidir. Dalgalanır, zamanla azalır, kişi bazı anlarda gülebilir. Yas sürecindeki yoğun üzüntü de depresyon anlamına gelmez.

Depresyonda ruh hâli daha kalıcı ve yaygındır. Kişi eskiden keyif aldığı şeylerden zevk alamaz, kendini değersiz hisseder ve günlük işleri yapmakta zorlanır. Bu bir karakter zayıflığı ya da tembellik değildir. “Toparlan” demekle geçmez.

Ölçütlerin değerlendirilmesi bir ruh sağlığı profesyoneline ya da hekime aittir. Bu yazı genel bilgilendirmedir, tanı aracı değildir.

Belirtiler nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye değişir, hepsinin birlikte görülmesi gerekmez.

• Duygu: Sürekli üzgün, boş ya da umutsuz hissetme, ilgi kaybı, suçluluk, sinirlilik.
• Beden: Uyku ve iştah değişiklikleri, sürekli yorgunluk, nedeni açıklanamayan ağrılar.
• Düşünce: Konsantrasyon güçlüğü, karar vermekte zorlanma, “hiçbir şey düzelmeyecek” düşüncesi.
• Davranış: Sosyal ortamlardan çekilme, işe ve kişisel bakıma ilgisizlik, ertelemeler.

Bu belirtilerin bir kısmı bedensel sorunlarda da görülebilir. Uzun süren yorgunluk ve uyku değişikliklerinde hekim değerlendirmesi yararlıdır.

Neden olur?

Tek bir neden yoktur. Ailede depresyon öyküsü, kayıp, ayrılık ve zor yaşam olayları, uzun süren stres, yalnızlık ve kendini sürekli eleştiren düşünme biçimi birlikte rol oynayabilir.

Aynı olayı yaşayan iki kişiden biri depresyona girerken diğeri girmeyebilir. Bu bir güçsüzlük göstergesi değildir. Depresyon her yaşta görülür. Ergenlerde üzüntüden çok sinirlilik ve içe kapanma öne çıkabilir. Ayrıntı için ergenlik dönemi depresyonu ve ebeveyn tutumu yazısına bakabilirsiniz.

Günlük yaşamı nasıl etkiler?

En belirgin etki işlevselliktedir. Sabah kalkmak, mesaj yanıtlamak ya da yemek yapmak gibi basit işler ağır gelir. İş ve okulda performans düşer.

İlişkilerde kişi kendini geri çekebilir. Yakınları bunu ilgisizlik sanıp incinebilir, bu da suçluluğu artırır. Depresyon her şeyi olduğundan daha kötü göstererek çıkış yolunu görmeyi zorlaştırır. Destek almak iradesizlik değil, yerinde bir adımdır.

Kendiniz için neler yapabilirsiniz?

Bu öneriler genel ve güvenlidir, terapinin yerine geçmez.

• Küçük adımlarla başlayın. Aynı saatte kalkmak, yüzünüzü yıkamak, kısa bir yürüyüş yapmak yeterlidir. Motivasyon çoğu zaman harekete başladıktan sonra gelir.
• Uykuyu düzenleyin. Yatma ve kalkma saatlerini sabitleyin, gün içinde ışık alın.
• Bağlantıyı koruyun. Güvendiğiniz birine kısa bir mesaj atmak izolasyonu kırar.
• Alkolden kaçının. Kısa süreli rahatlatır, ruh hâlini derinleştirebilir.
• Düşünceleri sorgulayın. “Yük olduğunuz” düşüncesini yazın ve sorun: Bu gerçek mi, yoksa depresyonun yorumu mu?

Yakınlar için: “Şükret” demek yerine dinlemek ve küçük pratik destekler sunmak daha yararlıdır.

Yanlış bilinenler

• “Sadece zayıf insanlar depresyona girer.” Depresyon karakterle ilgili değildir. Güçlü ve sorumluluk sahibi kişilerde de görülür.
• “Bir şeyle meşgul olursan geçer.” Bazı etkinlikler ruh hâlini destekler, ama depresyon yalnızca meşguliyetle ortadan kalkmaz.
• “Depresyondaki kişi hep ağlar.” Bazı kişiler ağlamaz. Uyuşmuş, boş ya da sinirli hissedebilir.
• “Konuşmak durumu kötüleştirir.” Tersine, duyguları adlandırmak çoğu zaman yükü hafifletir.

Yakınlar nasıl destek olabilir?

Depresyondaki bir yakına “toparlan” demek yerine önce dinlemek ve duyguyu kabul etmek daha yararlıdır. “Seni anlamaya çalışıyorum, nasıl yardımcı olabilirim?” gibi açık sorular konuşmayı kolaylaştırır. Yemek getirmek, birlikte yürümek ya da randevuya eşlik etmek gibi küçük pratik destekler değerlidir. Kişi destek istemiyorsa baskı yapmayın, yanında olduğunuzu nazikçe hissettirin. Kendine zarar vermekten söz ediyorsa bunu ciddiye alın ve gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurulmasını sağlayın.

Ne zaman destek almalı?

Şu durumlarda bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak yerindedir:

• Çökkün ruh hâli ya da ilgi kaybı birkaç haftadır çoğu gün sürüyor.
• Uyku, iştah, enerji ve dikkat belirgin biçimde bozulmuş.
• İş, okul, ilişkiler ya da günlük bakım aksıyor.
• Kişi kendini sürekli değersiz, suçlu ya da umutsuz hissediyor.
• Alkol ya da madde kullanımı artmış.
• Kişi kendine zarar vermeyi düşünüyor. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurulmalıdır.

Kendi kendine tanı koymak doğru değildir. Belirtiler yoğunsa ya da ilaç gereksinimi düşünülüyorsa psikiyatrist değerlendirmesi gerekebilir. İlaç kararı psikiyatristindir, psikolog ilaç yazmaz. İlaç kullanıyorsanız bırakma ya da değiştirme konusunda yalnızca hekiminizle konuşun.

Terapide nasıl çalışılır?

Terapi sürecimizde önce belirtilerin ne zaman başladığını ve sizi neyin zorladığını dinleriz. Çalışma planı kişiye özel hazırlanır. Bilişsel davranışçı yaklaşımla ruh hâlini besleyen düşünce kalıpları fark edilir, küçük ve yapılabilir etkinliklerle günlük yaşama yeniden alan açılır. Gerekli görüldüğünde psikiyatristle eşgüdüm konuşulur. Görüşmeler Beşiktaş/Gayrettepe’de yüz yüze ya da online terapi olarak yapılabilir. Hizmet çerçevesi için depresyon ve duygudurum bozuklukları ve yetişkin bireysel terapi sayfalarına bakabilirsiniz. Eşlik eden kaygı için yaygın anksiyete belirtileri yazısı da yararlı olabilir. Bir görüşme planlamak için randevu alın.

Sık sorulan sorular

Belirtiler kaç hafta sürerse psikologa gidilmeli?

Kesin bir gün sayısı yoktur. Çökkün ruh hâli birkaç haftadır çoğu gün sürüyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa başvurmak yerindedir. Kendine zarar düşünceleri varsa beklemeden başvurulmalıdır.

Psikolog mu psikiyatrist mi?

Psikolog psikolojik değerlendirme ve psikoterapi yapar, ilaç yazmaz. İlaç gereksinimini psikiyatrist değerlendirir. Çoğu durumda ikisi birbirini tamamlar.

Depresyon kendiliğinden geçer mi?

Bazı kişilerde belirtiler hafifler, ancak çoğu zaman beklemekle çözülmez ve uzayabilir. Destek almak işlevselliği korumaya yardımcı olur.