
Önemli noktalar
- Özgüven, kişinin kendine ve yapabileceklerine dair duyduğu güvendir; özsaygı ise kendi değerine dair genel hissidir. İkisi yakın ama aynı şey değildir.
- Özgüven eksikliği çoğu zaman çocuklukta ve ilişkilerde edinilen deneyimlerle, kıyaslama ve eleştiriyle büyür.
- Özgüven doğuştan sabit bir özellik değildir; küçük, gerçekçi adımlarla gelişebilir.
- Kendini sürekli yetersiz görmek günlük yaşamı, ilişkileri ve işi etkiliyorsa destek almak yerindedir.
Özgüven eksikliği, kişinin kendine ve yapabileceklerine yeterince güvenmemesidir. Toplantıda konuşmaktan kaçınmak, görüşünü söylerken sürekli özür dilemek, takdir edilince inanamamak, başkalarının onayına fazla ihtiyaç duymak bunun işaretleri olabilir. Özgüven doğuştan sabit bir özellik değildir; deneyimle şekillenir ve zamanla güçlenebilir. Bu yazıda özgüven eksikliğinin nereden gelebileceğini ve neler yapılabileceğini anlatıyoruz.
Özgüven ile özsaygı aynı şey mi?
Gündelik dilde birbirinin yerine kullanılır, ancak küçük bir fark vardır. Özgüven genellikle belirli alanlarda “yapabilirim” inancıdır: sunum yapmak, araba kullanmak, bir ilişkiyi yürütmek gibi. Özsaygı ise kişinin kendi değerine dair genel duygusudur: “Olduğum gibi değerliyim.” Biri yüksek, diğeri düşük olabilir. Örneğin işinde çok başarılı biri kendi değerinden sürekli kuşku duyabilir.
Özgüven eksikliği nasıl anlaşılır?
- Kararları ertelemek ya da başkasına bırakmak.
- Hata yapma korkusuyla yeni şeyler denememek.
- Kendini sürekli başkalarıyla kıyaslamak ve geride görmek.
- Övgüyü küçümsemek, eleştiriyi ise çok büyütmek.
- “Hayır” diyememek, sınır koymakta zorlanmak.
- “Yeterince iyi değilim” gibi düşüncelerin sık gelmesi.
- Başkalarının ne düşündüğünü aşırı önemsemek.
Bu belirtiler zaman zaman herkeste olur. Sürekli ve yaşamı kısıtlayan bir hâl aldığında ilgilenmeye değer.
Nereden gelir?
Tek bir neden yoktur. Birkaç etken bir araya gelebilir.
Çocuklukta sürekli eleştirilmek, kıyaslanmak ya da koşullu kabul görmek (“başarılı olursan sevilirsin” gibi) özgüveni etkileyebilir. Zorbalık, dışlanma, ağır kayıplar ve istismar yaşantıları da iz bırakır. Yetişkinlikte ise tekrarlayan başarısızlıklar, sağlıksız ilişkiler ya da sürekli eleştiren bir iş ortamı özgüveni aşındırabilir. Mizaç, mükemmeliyetçilik ve kaygı da rol oynar.
Özgüven yaşam boyunca değişir. Araştırmalar, özsaygının hayat boyunca dalgalandığını ve deneyimlerle şekillendiğini gösterir. Yani bugünkü durum kalıcı bir hüküm değildir.
Özgüven nasıl güçlendirilir?
Küçük ve gerçekçi hedefler koyun. Büyük hedefler başarısızlık hissi yaratabilir. Ulaşılabilir küçük adımlar, “yapabildim” deneyimi biriktirir.
Başarıları kaydedin. Gün sonunda yaptığınız iki üç şeyi yazın; küçük de olsa. Zihin eksiklere odaklanmaya yatkındır, bu kayıt dengeyi korur.
İç sesinize dikkat edin. Kendinize söylediğiniz şeyi, bir arkadaşınıza söyler miydiniz? “Ne kadar beceriksizim” yerine “Bu seferki zordu, bir sonrakinde neyi farklı yapabilirim?” demek, şefkatli ama gerçekçi bir tavırdır.
Hatayı bilgi olarak görün. Hata, değerinizin kanıtı değil, bir deneyimdir. Mükemmel olmak zorunda değilsiniz.
Küçük sınırlar koyun. Gücendirmeyecek bir konuda “hayır” demek ya da fikrinizi söylemek, güveni deneyerek artırır.
Kıyaslamayı azaltın. Başkalarının yalnızca seçilmiş yanlarını görürüz. Kendi gelişiminizi dünle kıyaslamak daha sağlıklıdır.
Bedeninize bakın. Uyku, hareket ve düzenli yemek özgüvenin zeminini oluşturur.
Destek alın. Güvendiğiniz biriyle konuşmak ya da bir uzmanla çalışmak, tek başına kolay fark edilemeyen kalıpları görmeyi sağlar.
Ne zaman destek almalı?
- Kendinizi sürekli yetersiz ve değersiz görüyorsunuz.
- Bu duygu iş, okul ya da ilişkilerinizde sizi geri tutuyor.
- Özgüven eksikliğine kaygı, çökkün ruh hâli ya da sosyal ortamlardan kaçınma eşlik ediyor.
- Başkalarının onayı olmadan karar veremiyor, sınır koyamıyorsunuz.
- Kendinize zarar verme düşünceleriniz var. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak gerekir.
Bu belirtiler bir ruh sağlığı profesyoneli ya da hekim tarafından değerlendirilmelidir. Tanı ve ilaç konularında hekim değerlendirmesi esastır; biz psikolojik danışmanlık ve terapi sunuyoruz.
Terapide nasıl çalışılır?
Terapi sürecimizde önce kendinizi nasıl gördüğünüzü, bu görüşün nerede ve nasıl biçimlendiğini dinleriz. Çalışma planı kişiye özel hazırlanır. Kendinize yönelik katı yargılar, kıyaslama alışkanlığı, sınır koymakta zorlanılan ilişkiler ve çocukluktan taşınan kalıplar birlikte ele alınır. Hızı siz belirlersiniz. Görüşmeler Beşiktaş/Gayrettepe’de yüz yüze ya da online terapi olarak yapılabilir. Ayrıntı için yetişkin bireysel terapi sayfasına, ilişkilerle bağlantı için kişilik bozuklukları ve psikolojik dayanıklılık yazısına bakabilirsiniz. Başlamak için randevu alın.
Sık sorulan sorular
Özgüven eksikliği kişilik yapısı mıdır, değişir mi?
Özgüven yaşam boyunca değişebilir. Mizaç etkili olsa da deneyimler, ilişkiler ve çalışmalarla güçlenmesi mümkündür. Ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir; kesin bir süre vermek doğru olmaz.
Çok özgüvenli görünen biri de kendinden kuşku duyabilir mi?
Evet. Dışarıdan özgüvenli görünmek, iç dünyadaki güveni yansıtmak zorunda değildir. Bazı kişiler eksiklik duygusunu başarı ya da kusursuzlukla örtmeye çalışır. İlgili olarak mükemmeliyetçilik yazısına bakabilirsiniz.
Çocuğumun özgüveni için ne yapabilirim?
Çabasını görmek, hatayı küçük düşürmeden karşılamak, kıyaslamamak ve yaşına uygun sorumluluklar vermek yardımcı olur. Destek için çocuk ve ergen terapisi sayfasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- APA Dictionary of Psychology: self-esteem, American Psychological Association (APA)
- The development of self-esteem, Ulrich Orth ve Richard W. Robins, Current Directions in Psychological Science (2014)
- Self-Efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change, Albert Bandura, Psychological Review (1977)
Sorumluluk reddi: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.
İlgili yazılar
Yüz yüze ve online görüşme
Bu konuda destek almak isterseniz Gayrettepe'deki ofiste yüz yüze ya da online görüşebiliriz.
- Beşiktaş Psikolog
- Şişli Psikolog
- Mecidiyeköy Psikolog
- Gayrettepe Psikolog
- Levent Psikolog
- Etiler Psikolog
- Nişantaşı Psikolog
- Kağıthane Psikolog
- Sarıyer Psikolog
- Online Terapi
İlgili hizmetler
- #özgüven
- #özsaygı
- #kendine güven
- #yetersizlik hissi
- #kişisel gelişim
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Form, telefon veya WhatsApp ile randevu talebinde bulunabilirsiniz. Görüşmeler yüz yüze ya da online yapılır.

