
Önemli noktalar
- Stres, talepler ile kişinin baş etme gücü arasındaki dengesizlik hissidir; kısa süreli olduğunda doğal bir tepkidir.
- Stres bedende, duygularda, düşüncede ve davranışta birlikte belirti verebilir.
- Düzenli uyku, hareket, mola ve sınır koymak gibi küçük alışkanlıklar yükü hafifletir.
- Stres haftalarca sürüyor, uykuyu ve ilişkileri bozuyorsa psikolojik destek almak yerindedir.
Stres, önümüzdeki talepleri karşılamakta zorlanacağımızı hissettiğimizde ortaya çıkan gerginlik hâlidir. Sınav, iş yoğunluğu, ilişki sorunları, maddi kaygılar ya da bir kayıp stresin kaynağı olabilir. Kısa süreli stres çoğu zaman işe yarar; harekete geçmemize yardım eder. Sorun, stresin uzayması ve dinlenmeye fırsat bırakmamasıdır. Bu yazıda stresin nasıl anlaşıldığını ve günlük hayatta neler yapılabileceğini anlatıyoruz.
Stres nasıl anlaşılır?
Stres tek bir biçimde görünmez. Dört alanda kendini gösterebilir.
- Beden: kas gerginliği, baş ve boyun ağrısı, çarpıntı, mide sorunları, uykuya dalmakta güçlük, sürekli yorgunluk.
- Duygu: sinirlilik, çabuk öfkelenme, hüzün, bunalmış hissetme, tahammülün azalması.
- Düşünce: dikkati toplamakta güçlük, unutkanlık, aynı konuyu zihinde tekrar tekrar çevirmek.
- Davranış: erteleme, yeme düzeninin bozulması, insanlardan uzaklaşma, sigara ya da alkol gibi alışkanlıkların artması.
Bu belirtilerin hepsi başka nedenlerden de olabilir. Bedensel yakınmalar sürüyorsa önce bir hekime görünmek doğru olur.
Stresi büyüten şeyler neler?
Aynı olay iki kişide farklı düzeyde stres yaratabilir. Bunun nedeni, olayı nasıl değerlendirdiğimiz ve elimizdeki kaynakları nasıl gördüğümüzdür. Bir iş teslimi, desteği olan biri için aşılabilir bir görev, tek başına kalmış biri için ağır bir yük olabilir.
Birkaç etken stresi büyütür: belirsizlik, kontrol edemediğimiz durumlar, aynı anda birçok yükün birikmesi, dinlenmeye zaman kalmaması ve destek alacak kimsenin olmaması. Mükemmeliyetçilik ve “hayır diyememek” de çoğu zaman gizli bir stres kaynağıdır.
Günlük hayatta neler yardımcı olur?
Kontrol edebildiğinizi ayırın. Bir kâğıda stres kaynaklarını yazın ve yanlarına “benim elimde” ya da “değil” diye not düşün. Elinizde olanlar için küçük bir sonraki adım belirleyin. Elinizde olmayanlar için amaç çözmek değil, onlarla birlikte yaşamayı öğrenmektir.
Yükü parçalara bölün. Büyük görevler zihni daha çok yorar. “Bugün şu iki iş” gibi net ve ulaşılabilir hedefler koyun.
Uykuyu ve hareketi koruyun. Düzenli uyku saati, gün içinde kısa yürüyüş ve düzenli öğünler stres karşısında dayanıklılığı destekler. Bunlar küçük görünür ama etkisi birikir.
Yavaş nefes alın. Burundan dört sayarak alıp ağızdan altı sayarak verin. Birkaç dakika yeterlidir. Beden sakinleşince zihin de biraz yer açar.
Mola verin. Aralıksız çalışmak verimi düşürür. Ekrandan uzaklaşmak, pencereden dışarı bakmak ya da kısa bir yürüyüş bile fark yaratır.
Sınır koyun. Her istek hemen yerine getirilmek zorunda değildir. “Şu an yapamam, perşembe bakabilirim” demek hem sizi hem karşınızdakini korur.
Konuşun. Güvendiğiniz biriyle durumu paylaşmak, yükü hafifletir ve çoğu zaman yeni bir bakış açısı kazandırır.
Stresle başa çıkmak için alkol, aşırı yemek ya da sürekli telefona kaçmak gibi yollar kısa süreli rahatlatır, ancak uzun vadede yükü artırabilir.
Ne zaman destek almalı?
- Stres haftalardır sürüyor ve kendi çabalarınız yetmiyor.
- Uyku, iştah ya da günlük işleyişte belirgin bozulma var.
- Öfke patlamaları, içe kapanma ya da sürekli gerginlik ilişkilerinizi etkiliyor.
- Panik atağa benzer nöbetler yaşıyorsunuz.
- Kendinize zarar verme düşünceleriniz var. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak gerekir.
Bu belirtiler bir ruh sağlığı profesyoneli ya da hekim tarafından değerlendirilmelidir. Tanı ve ilaç konularında hekim değerlendirmesi esastır; biz psikolojik danışmanlık ve terapi sunuyoruz.
Terapide nasıl çalışılır?
Terapi sürecimizde önce stresin hangi alanlarda, ne zamandır ve nasıl yoğunlaştığını dinleriz. Çalışma planı kişiye özel hazırlanır. Stresi besleyen düşünce kalıpları, sınır koymakta zorlanılan yerler ve dinlenme alışkanlıkları birlikte ele alınır; nefes ve gevşeme becerileri pekiştirilir. Stres uzun süredir sürüyorsa tükenmişlik de gündeme gelebilir; bu konu için tükenmişlik sendromu yazısına bakabilirsiniz. Görüşmeler Beşiktaş/Gayrettepe’de yüz yüze ya da online terapi olarak yapılabilir. Ayrıntı için yetişkin bireysel terapi ve anksiyete ve panik bozukluğu sayfalarına göz atabilirsiniz. Bir görüşme planlamak için randevu alın.
Sık sorulan sorular
Stres ile kaygı aynı şey midir?
Birbirine çok benzer ve iç içe geçer. Stres genellikle somut bir yüke tepkidir ve yük hafifleyince azalır. Kaygı ise ortada belirgin bir neden olmasa da sürebilir. Ayrım yapmak zor olduğunda bir uzmanla konuşmak yardımcı olur. Ayrıntı için kaygı ile korku arasındaki fark yazısına bakabilirsiniz.
Stres bedensel hastalığa yol açar mı?
Uzun süren stres, uyku ve bedensel yakınmaları artırabilir. Belirli bir hastalığa yol açıp açmadığı ise hekim değerlendirmesi gerektirir. Bu yazı tıbbi bir tanı yerine geçmez.
Stresten tamamen kurtulmak mümkün mü?
Hayatta bir miktar stres kaçınılmazdır ve hedef de onu sıfırlamak değildir. Amaç, stresin sizi aşmasına izin vermeden başa çıkabilmek ve dinlenmeye yer açabilmektir.
Kaynaklar
- Stress (Soru-cevap), Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
- Doing What Matters in Times of Stress: An Illustrated Guide, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) (2020)
- Stress, American Psychological Association (APA)
- Stress, Appraisal, and Coping, Richard S. Lazarus ve Susan Folkman, Springer (1984)
Sorumluluk reddi: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.
İlgili yazılar
Yüz yüze ve online görüşme
Bu konuda destek almak isterseniz Gayrettepe'deki ofiste yüz yüze ya da online görüşebiliriz.
- Beşiktaş Psikolog
- Şişli Psikolog
- Mecidiyeköy Psikolog
- Gayrettepe Psikolog
- Levent Psikolog
- Etiler Psikolog
- Nişantaşı Psikolog
- Kağıthane Psikolog
- Sarıyer Psikolog
- Online Terapi
İlgili hizmetler
- #stres
- #stresle başa çıkma
- #gerginlik
- #uyku
- #günlük yaşam
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Form, telefon veya WhatsApp ile randevu talebinde bulunabilirsiniz. Görüşmeler yüz yüze ya da online yapılır.

