Ergenlik Dönemi Depresyonu ve Ebeveyn Tutumu

Ergen depresyonu çoğu zaman üzüntüyle değil, sinirlilik, çekilme ve ilgi kaybıyla görünür. Haftalarca süren bu değişim “ergenlik işte” diye geçiştirilmemelidir. Ebeveynin tutumu belirleyicidir: Dinlendiğini ve yargılanmadığını hisseden ergen yardım istemeye daha yakın olur. Bu yazıda neye bakacağınızı ve evde neler yapabileceğinizi kısaca anlatıyoruz.

Ergende depresyon neye benzer?

Ergenlikte ruh hâli dalgalanması olağandır. Depresyon ise daha uzun sürer ve hayatın birçok alanına yayılır. Sık görülen işaretler şunlardır:

• Kolay öfkelenme, sürekli ters cevap verme
• Sevdiği etkinliklere ilgi kaybı
• Arkadaşlardan ve aileden çekilme
• Not düşmesi, odaklanma güçlüğü, okuldan kaçınma
• Baş ağrısı, karın ağrısı, yorgunluk
• Uyku ve iştahta belirgin değişim
• “Hiçbir şeyi beceremiyorum” gibi değersizlik düşünceleri

Bu işaretleri fark etmek tanı konduğu anlamına gelmez. Yalnızca bir ruh sağlığı profesyonelinin bakması gereken bir tablo olduğunu gösterir.

Olağan huysuzluktan nasıl ayrılır?

Şu sorular yol gösterebilir:

• Süre: Değişim haftalardır mı sürüyor?
• Yaygınlık: Evde, okulda ve arkadaş ortamında birlikte mi görülüyor?
• Keyif: Sevdiği şeylerden hâlâ keyif alabiliyor mu?
• İşlev: Uyku, beslenme ve okula gitme belirgin biçimde bozuldu mu?
• Karşılaştırma: Kendi eski hâline göre belirgin bir değişim var mı?

Bir kayıp ya da ayrılık sonrası üzülmek doğaldır. Süre, şiddet ve günlük yaşama etkisi belirleyicidir.

Ebeveyn tutumu: ne işe yarar?

Önce dinleyin. Ergen çoğu zaman sizin planladığınız anda açılmaz. Arabada ya da yemekten sonra “Seni yoran bir şey var gibi, anlatmak ister misin?” demek yeterlidir. Cevap vermese de kapının açık olduğunu bilmesi önemlidir.

Duyguyu küçültmeyin. “Toparlan artık” ya da “Bu kadar üzülecek ne var?” cümleleri ergene “Anlaşılmadım” olarak ulaşır. “Bunu yaşadığını görüyorum” demek kabul etmektir, onaylamak değildir.

Dengeyi koruyun. Aşırı kontrol çatışmayı büyütür, ihmal ergeni yalnız bırakır. Makul beklentiler koyun, ama ilgiyle ifade edin.

Uykuya ve ekrana birlikte kural koyun. Yatmadan önce ekranı bırakmak ve telefonu yatak odası dışında şarj etmek, evde herkesin uyduğu bir düzen olabilir.

Suçluluğa takılmayın. Depresyonun tek nedeni yoktur. “Şimdi ne yapabilirim?” sorusu daha yararlıdır.

Evde küçük adımlar da işe yarar: Birlikte yürüyüş, düzenli uyku ve yemek saatleri, çabayı fark edip söylemek. Kendiniz için de destek aramayı ihmal etmeyin.

Evde yapılabilecekler

• Birlikte vakit geçirin, ama konuşmaya zorlamayın. Yürüyüş, yemek hazırlamak ya da bir dizi izlemek kapıyı açık tutar.
• Uyku, yemek ve hareket saatlerini mümkün olduğunca sabit tutun.
• Küçük hedefler koyun. Depresyonda büyük görevler dağ gibi görünür, küçük adımlar yönetilebilir.
• Sonuç yerine çabayı takdir edin.
• Arkadaş ilişkilerini destekleyin, zorlamayın.
• Madde kullanımı endişenizi suçlamadan açın ve profesyonel destek alın.

Destek yolları

Psikoterapi ve aile ile yapılan çalışmalar temel yollardır. Bilişsel davranışçı terapi, “Hiçbir şeyi beceremem” gibi düşüncelerin ruh hâlini nasıl etkilediğini fark ettirir. Aile görüşmelerinin amacı suçlu aramak değil, ailenin bir ekip olarak çalışabilmesidir. Depresyon şiddetliyse ya da işlevi ciddi biçimde bozuyorsa hekim değerlendirmesi gündeme gelebilir. Erken başvuru toparlanma olasılığını artırabilir, ancak sonuç vaat edilemez.

Ne zaman destek almalı?

• Çökkün ya da sinirli ruh hâli haftalardır sürüyor.
• Uyku, iştah, okul ve arkadaş ilişkilerinde belirgin değişim var.
• Ergen kendini sürekli suçluyor ve değersiz görüyor.
• Madde kullanımı ya da riskli davranışlar ortaya çıktı.
• Ergen kendine zarar vermekten ya da “keşke olmasaydım” gibi şeylerden söz ediyor.

Son maddede beklemeyin. Sakin kalın, ergeni dinleyin, yalnız bırakmayın ve gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurun. Konuyu açmak fikri yerleştirmez, ergenin yükünü paylaşmasını sağlar.

Tanı ve ilaç konularında hekim değerlendirmesi esastır. İlaç kararı hekimindir; biz ilaç önermeyiz.

Unutmayın: Ergenin ihtiyacı çoğu zaman çözümden önce anlaşılmaktır. Sabırlı, sakin ve tutarlı bir ebeveyn, ergenin yardım istemesini kolaylaştırır. Siz de yalnız değilsiniz; endişelerinizi bir ruh sağlığı profesyoneliyle paylaşabilirsiniz.

Terapide nasıl çalışılır?

Ergeni ve ailesini birlikte ele alan, kişiye özel bir plan oluşturuyoruz. Ergenle bireysel görüşmeler kendi sesini bulması için güvenli bir alan sağlar. Ebeveynlerle görüşmeler ise evde hangi tutumun destekleyici olacağını netleştirir. Çalışma bilişsel davranışçı ilkelere dayanır: Düşünce, duygu ve davranış bağı fark edilir, keyif veren etkinliklere yeniden yönelinir, gerektiğinde aile görüşmeleri eklenir. Genel işleyiş için bilişsel davranışçı terapi yazısına bakabilirsiniz.

Görüşmeler yüz yüze ya da online yapılabilir. Çocuk ve ergen terapisi, depresyon ve duygudurum bozuklukları ve aile terapisi sayfalarında ayrıntı bulabilirsiniz. Sınav baskısı yaşıyorsa sınav kaygısı yazısı da yararlı olabilir. İlk görüşme için randevu alın.

Sık sorulan sorular

Ergenim sürekli kızgın; bu depresyon olabilir mi?

Olabilir, ama her zaman değil. Sinirlilik haftalarca sürüyor, ilgi kaybı ve uyku ya da iştah değişimi eşlik ediyorsa bir ruh sağlığı profesyoneline başvurun. Ayrımı değerlendirme yapar.

Terapiye gitmek istemeyen ergeni nasıl ikna ederim?

Zorlamak yerine nedenini yargılamadan anlatın: “Seni yorgun görüyorum, sana yardımı olabilecek biriyle konuşmanı istiyorum.” İlk görüşmeden sonra devam edip etmeyeceğine kendisinin karar vermesi direnci azaltabilir.

Depresyondaki ergen ilaç kullanmak zorunda mı?

Hayır, her ergen için gerekmez. Kararı ergeni değerlendiren hekim verir. Birçok ergende psikoterapi ve aile görüşmeleri destekleyici olabilir.