Psikolog ile Psikiyatrist Arasındaki Fark Nedir?

Psikolog ile psikiyatrist arasındaki temel fark eğitimde ve yetkidedir. Psikiyatrist, tıp eğitimi almış bir hekimdir ve ilaç kararını verir. Psikolog, psikoloji eğitimi almıştır; psikolojik değerlendirme ve psikoterapi yapar, ilaç yazmaz. İki meslek birbirinin yerine geçmez, çoğu zaman birbirini tamamlar.

Psikolog ne yapar?

Psikolog, insan davranışını, düşünce ve duygu süreçlerini inceleyen psikoloji alanında eğitim almış bir ruh sağlığı profesyonelidir. Genel olarak şunları yapar:

• Psikolojik değerlendirme: Görüşmeler ve gerekirse testlerle kişinin durumunu anlamak.
• Psikoterapi: Düşünce, duygu, davranış ve ilişkilerle bireysel, çift, aile ya da grup düzeninde çalışmak.
• Psikolojik destek: Kayıp, stres ve yaşam geçişlerinde yanında olmak.
• Yönlendirme: Durum hekim değerlendirmesi gerektiriyorsa uygun bir hekime yönlendirmek.

Psikolog ilaç yazmaz, ilaç önermez ve ilaç kullanımına dair karar vermez. Bu eksik bir iş değil, farklı bir iştir.

Psikiyatrist ne yapar?

Psikiyatrist, tıp fakültesini bitirip psikiyatri alanında ek eğitim alan hekimdir. Hekim olduğu için kişinin bedensel sağlığını da değerlendirebilir. Ruhsal belirtilerin arkasında tiroid sorunu ya da vitamin eksikliği gibi tıbbi bir neden olup olmadığına bakabilir.

• Tıbbi değerlendirme: Belirtileri tıbbi çerçevede ele almak. Tanı konusunda hekim değerlendirmesi esastır.
• İlaç kararı: İlacı başlatmak, düzenlemek, izlemek ve sonlandırmak yalnızca hekime aittir.
• Tıbbi izlem: Yoğun belirtilerde ve ilaç kullanan kişilerin düzenli takibinde sorumluluk almak.
• Psikoterapi: Bazı psikiyatristler bu eğitimi de alarak yöntemi kullanır.

Her iki meslekte çalışma biçimi eğitime ve tercihe göre değişebilir.

Temel farklar neler?

• Eğitim: Psikolog psikoloji lisansı ve çoğu zaman lisansüstü eğitim alır. Psikiyatrist tıp fakültesi ve psikiyatri eğitimi alır.
• İlaç: Psikolog yazmaz, psikiyatrist yazar.
• Odak: Psikolog psikolojik değerlendirme ve psikoterapiye, psikiyatrist tıbbi değerlendirme ve izleme odaklanır.
• Beden: Psikolog bedensel sağlık için hekime yönlendirir, psikiyatrist hekim olarak değerlendirir.

Bu liste bir üstünlük sıralaması değildir. “Hangisi daha iyi” yerine “bu durumda bana hangisi lazım” sorusu daha yararlıdır.

Kime ne zaman başvurulur?

Psikolojik destek çoğu zaman uygun bir başlangıçtır:

• Kaygı, endişe ya da stres günlük yaşamı zorluyorsa.
• İlişkilerde, çift ya da aile içinde tekrarlayan sorunlar varsa.
• Kayıp ya da yaşam değişikliği sonrası uyum güçlüğü varsa.
• Öfke, kendini ifade etme ya da sınır koyma zorluğu varsa.
• Çocuğunuzun davranış, duygu ya da okul uyumuna dair endişeniz varsa.

Psikiyatrist değerlendirmesi öncelikli ya da gerekli olabilir:

• Belirtiler çok yoğunsa, uzun sürüyorsa ve yaşamı belirgin biçimde bozuyorsa.
• Gerçekliği değerlendirmede güçlük, olmayan şeyleri görme ya da duyma gibi belirtiler varsa.
• İlaç kullanıyorsanız ve ilaçla ilgili sorunuz ya da değişiklik ihtiyacınız varsa.
• Bedensel bir sağlık sorununun belirtilere yol açabileceğinden şüpheleniyorsanız.

İlaç kullanıyorsanız bırakma ya da değiştirme kararını yalnızca ilacı yazan hekimle verin.

İkisine birden gerek olabilir mi?

Evet. Birçok kişi için en uygun yol, ikisinin birlikte çalışmasıdır. Örneğin psikiyatristle ilaç izlemi sürerken psikologla düşünce kalıpları ve baş etme yolları üzerinde çalışılabilir. Kişinin izniyle iki profesyonel arasında bilgi paylaşılabilir. Bu her zaman kişinin rızasıyla yapılır, gizlilik esastır. Depresyon belirtileri için depresyon belirtileri ve ne zaman psikologa gidilmeli, kaygı ve panik için panik atak nedir, nasıl geçer yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan yanılgılar

• “Psikiyatriste gitmek ağır bir durum demektir.” Değerlendirme ya da ilaç kararı gereken her durumda başvurulabilir. Başvurmak zayıflık değildir.
• “Psikolog yalnızca konuşturur.” Psikoterapi düzenli ve hedefli bir çalışmadır. Beceri geliştirme ve düşünce kalıplarını fark etme de içerir.
• “İlaç kullanıyorsam terapiye gerek yok.” İlaç ve psikoterapi farklı işlevlere hizmet eder. Hangisinin gerektiğine kişinin durumuna göre karar verilir.
• “Terapiye gidersem ilaç yazarlar.” Psikolog ilaç yazamaz. Gerekirse sizi kendi isteğinizle bir psikiyatriste yönlendirir.

Ne zaman destek almalı?

Şu durumlarda bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak yerindedir:

• Sıkıntınız haftalardır sürüyor ve kendi çabalarınızla hafiflemiyor.
• Uyku, iştah, enerji, dikkat ya da ruh hâlinizde belirgin bozulma var.
• İş, okul ya da ilişkilerde belirgin güçlük yaşıyorsunuz.
• Hangi desteğe ihtiyacınız olduğunu bilmiyor ve yönlendirme istiyorsunuz.
• Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa, gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurun.

Belirtileriniz yoğunsa, ilaç kullanıyorsanız ya da bedensel bir neden düşünüyorsanız psikiyatrist ya da ilgili hekim değerlendirmesi gerekebilir. İlaç kararı psikiyatristindir, psikolog ilaç yazmaz. Kendi kendine tanı koymak doğru olmaz.

Terapide nasıl çalışılır?

Terapi sürecimizde ilk görüşmede sizi dinler, neyin sizi zorladığını ve ne zamandır sürdüğünü birlikte konuşuruz. Çalışma planı kişiye özel hazırlanır. Bilişsel davranışçı yaklaşımın yanı sıra gerektiğinde projektif ve nöropsikolojik testlerle değerlendirme yapılabilir. Çalışma bireysel, çift, aile ve grup biçiminde olabilir; görüşmeler Beşiktaş/Gayrettepe’de yüz yüze ya da online terapi olarak yürütülür. Durumunuz hekim değerlendirmesi gerektiriyorsa sizi bir psikiyatriste yönlendirmek, ilaç kullanıyorsanız psikiyatristinizle iş birliği içinde ilerlemek sürecin doğal parçasıdır. Ayrıntı için yetişkin bireysel terapi ve depresyon ve duygudurum bozuklukları sayfalarına bakabilirsiniz. İlk görüşmeyi merak ediyorsanız ilk terapi seansı nasıl geçer yazısı yardımcı olur. Bir görüşme planlamak için randevu alın.

Sık sorulan sorular

Psikolog ilaç yazabilir mi?

Hayır. İlaç yazma, değiştirme ve bırakma yetkisi hekime aittir. İlaçla ilgili sorularınızı ilacı yazan hekimle konuşun.

Önce psikologa mı psikiyatriste mi gitmeliyim?

Belirtileriniz yoğunsa, ilaç kullanıyorsanız ya da bedensel bir neden düşünüyorsanız önce hekim değerlendirmesi uygun olabilir. Düşünce, duygu ya da ilişki güçlüğü öne çıkıyorsa psikolojik destekle başlanabilir. Emin değilseniz ilk görüşmede durumunuz konuşulur.

Psikoloğa gitmek için “ağır bir sorunum” olması gerekir mi?

Hayır. Kendini daha iyi anlamak, ilişkileri düzenlemek ya da yaşam geçişlerinde destek almak da başvuru nedeni olabilir.