Panik Atak Nedir? Belirtileri ve Panik Atak Anında Yapılabilecekler

Panik atak, birkaç dakika içinde doruğa çıkan ani ve yoğun bir korku dalgasıdır. Kalp hızlanır, nefes daralır, kontrolü kaybedecekmiş gibi hissedilir. Çok korkutucu olsa da çoğu atak kısa sürede kendiliğinden azalır. Bu yazıda atağın ne olduğunu, atak anında neler yapılabileceğini ve ne zaman destek almak gerektiğini kısaca anlatıyoruz.

Panik atak nedir?

Panik atak, bedenin alarm sisteminin gerçek bir tehlike yokken devreye girmesidir. Kalp atışı hızlanır, solunum sıklaşır, kaslar gerilir. Atak genellikle birkaç dakikada en yoğun noktasına çıkar, sonra yavaşça düşer.

Tek bir atak yaşamak, bir ruhsal bozukluk anlamına gelmez. Stresli dönemlerde, uykusuzlukta ya da fazla kafeinden sonra da görülebilir. Önemli olan atağın tekrarlayıp tekrarlamadığı ve yaşamı nasıl etkilediğidir.

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye değişir. En sık görülenler şunlardır:

• Çarpıntı, kalbin çok hızlı atması
• Nefes darlığı, boğazda düğümlenme
• Göğüste sıkışma ya da ağrı
• Terleme, titreme, baş dönmesi
• El ve ayaklarda karıncalanma
• Kontrolü kaybetme ya da ölme korkusu
• Kendini gerçek dışı hissetme

Bu belirtilerin çoğu bedensel sorunlarda da görülebilir. İlk kez yaşıyorsanız önce bir hekime görünün. Bedensel bir neden olup olmadığına hekim karar verir. Daha önce değerlendirilmiş olsanız bile belirtiler değişirse yeniden hekime danışın.

Panik atak ile panik bozukluk aynı mı?

Hayır. Panik bozuklukta ataklar beklenmedik anlarda tekrar eder. Kişi yeni atak korkusu taşır ve atağın yaşandığı yerlerden kaçınmaya başlar. Toplu taşıma, kalabalık ya da yalnız kalmak sık kaçınılan durumlardır.

Kaçınma kısa vadede rahatlatır, uzun vadede korkuyu büyütür. Hayat alanı daralır. Tanı ölçütlerini bir ruh sağlığı profesyoneli ya da hekim değerlendirir; kendi kendine tanı koymak doğru olmaz.

Sosyal ortamlardaki kaygı için sosyal anksiyete ve özgül fobi yazısına bakabilirsiniz.

Panik döngüsü nasıl işler?

Önce bir bedensel duyum belirir, örneğin çarpıntı. Kişi bunu tehlikeli yorumlar: “Kalbim durabilir.” Korku artar, beden daha güçlü alarm verir, duyum yoğunlaşır. Böylece yorum doğrulanmış gibi görünür.

Terapide bu döngü fark edilir ve kırılacak noktalar birlikte belirlenir.

Atak anında neler yapılabilir?

Bunlar genel ve güvenli önerilerdir, terapinin yerine geçmez. Atak dışında da denemek işinizi kolaylaştırır.

• Atağın bir dalga olduğunu hatırlayın. Doruğa çıkar, sonra azalır. “Rahatsız edici ama geçecek” demek korkunun ikinci katmanını azaltır.
• Yavaş nefes alın. Burundan dört sayarak alın, ağızdan altı sayarak verin. Nefesi tutmayın, vermeyi uzatın.
• Çevreye odaklanın. Gördüğünüz beş şeyi, duyduğunuz üç sesi sayın. Bulunduğunuz yeri ve günü sesli söyleyin.
• Güvenli bir yerde durun. Mümkünse oturun. Araç kullanıyorsanız güvenli bir yerde durun.
• Bedene dokunun. Yüzünüzü soğuk suyla yıkayın ya da ayaklarınızın zemine bastığını hissedin.

Atağı bastırmaya çalışmak çoğu zaman yoğunluğu artırır. Atak sonrasında kendinizi yargılamayın, dinlenin ve su için.

Yakınlar nasıl destek olabilir?

Sakin kalın ve kısa, yatıştırıcı cümleler kurun: “Buradayım, bu geçecek.” Nefesi birlikte yavaşlatmayı önerin, ortamı sessizleştirin. “Abartıyorsun” demek kişiyi yalnız bırakır. Kişinin her tehlike işaretinden kaçmasına sürekli yardım etmek kaçınmayı pekiştirebilir. Bunun yerine kişinin kendi hızında ilerlemesine alan tanıyın.

Yanlış bilinenler

• “Panik atak zayıflıktır.” Hayır. Beden alarm sisteminin aşırı çalışmasıdır, güçlü insanlarda da görülür.
• “Riskli yerlerden uzak durmalıyım.” Kaçınmak kısa vadede rahatlatır, uzun vadede korkuyu ve yasak alanı büyütür.

Ne zaman destek almalı?

• Atak tekrarlıyor ve yeni atak endişesi haftalarca sürüyor.
• Atak korkusuyla belirli yerlerden ya da etkinliklerden kaçınıyorsunuz.
• Ataklar iş, okul ya da ilişkilerinizi belirgin biçimde etkiliyor.
• Uykuda, iştahta ya da ruh hâlinde belirgin bozulma var.
• Kendinize zarar verme düşünceleriniz var. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurun.

Tanı ve ilaç konularında hekim değerlendirmesi esastır. İlaç kararı psikiyatristindir; biz ilaç önermeyiz. İlaç kullanıyorsanız bırakma ya da değiştirme konusunda yalnızca hekiminizle konuşun.

Panik atak sizi korkutsa da hayatınızı yönetmek zorunda değildir. Atak anında yapılan küçük adımlar, atağın yönetilebilir olduğunu gösterir. Zamanla bu deneyim korkuyu azaltır ve güveninizi geri kazandırır.

Terapide nasıl çalışılır?

Çalışmaya, ataklarınızın ne zaman, nerede ve hangi düşüncelerle ortaya çıktığını birlikte anlamakla başlıyoruz. Bilişsel davranışçı ilkelerle panik döngüsünü haritalıyor, bedensel duyumlara dair korkutucu yorumları dengeli bakış açılarıyla değiştiriyor, kaçınılan durumlara kademeli ve sizin hızınızda yaklaşıyoruz. Nefes ve gevşeme becerilerini de pekiştiriyoruz. Yaklaşımın genel mantığı için bilişsel davranışçı terapi yazısına bakabilirsiniz.

Görüşmeler Beşiktaş/Gayrettepe’de yüz yüze ya da online terapi olarak yapılabilir. Çerçeve için anksiyete ve panik bozukluğu ve yetişkin bireysel terapi sayfalarına göz atın. Sürekli endişe hâli de varsa yaygın anksiyete belirtileri yazısı ilginizi çekebilir. Görüşme planlamak için randevu alın.

Sık sorulan sorular

Panik atak ne kadar sürer?

Çoğu atak birkaç dakikada doruğa çıkar, ardından azalır. Belirtiler uzun sürüyorsa ya da göğüs ağrısı geçmiyorsa bir hekime başvurun.

Panik atak kalp krizi ile karışır mı?

Belirtiler benzeyebildiği için karışabilir. İlk kez yaşanan ya da farklı hissedilen göğüs ağrısında hekim değerlendirmesi önemlidir. Ayrımı hekim yapar.

Panik atak için ilaç gerekir mi?

Bu karar psikiyatristindir. Birçok kişi için psikolojik destek yeterli olabilir. Belirtiler yoğunsa psikiyatrist değerlendirmesi gerekebilir.