Çocuk ve Ergen

Çocuğu Psikoloğa Ne Zaman Götürmeli? Ebeveynler İçin Rehber

Çocuğu psikoloğa götürmek için ne zaman karar verilir? Yaşa göre dikkat edilecek değişimler, ebeveyn için ilk adımlar ve çocuk psikoloğu görüşmesi.

Çocuğu Psikoloğa Ne Zaman Götürmeli? konulu görsel: oyuncak ayıyla oturan bir kız çocuğu
Yazar: Özlem Efe, PsikologYayın: 4 dk okuma

Önemli noktalar

  • Çocukların çoğu zaman zaman zorlanır; belirtilerin süresi, şiddeti ve günlük yaşama etkisi destek ihtiyacını gösterir.
  • Uyku, iştah, okul, arkadaşlık ve ruh hâlinde belirgin ve süren değişimler dikkate alınmalıdır.
  • Çocuğun yaşı küçüldükçe sıkıntı sözcüklerle değil, davranış, oyun ve bedensel yakınmayla anlatılır.
  • Erken başvuru çocuğun ve ailenin yükünü hafifletebilir; ancak sonuç konusunda kesin vaat verilemez.

Çocuğun bir süredir “eskisi gibi olmadığını” fark etmek, ebeveyn için endişe verici olabilir. Her çocuk zaman zaman huysuzlanır, korkar ya da içine kapanır; bunlar gelişimin doğal parçasıdır. Ancak bazen bu zorlanmalar uzun sürer, şiddetlenir ya da günlük hayatı bozar. Bu yazıda psikolog desteği düşünmenin zamanını ve ilk adımları anlatıyoruz. Amaç, çocuğunuza tanı koymak değil, karar vermenizi kolaylaştırmaktır.

Çocuk ve ergende endişe ne zaman büyür?

Tek bir belirti çoğu zaman yeterli değildir. Şu üç soruya bakmak yardımcı olur:

  • Süre: Değişim birkaç haftadır sürüyor mu?
  • Şiddet: Çocuk bu yüzden çok sıkıntı yaşıyor mu?
  • Etki: Okul, arkadaşlık, aile hayatı ya da uyku-yeme düzeni etkileniyor mu?

Bu üçünden biri ya da birkaçı varsa bir uzmanla konuşmak yerindedir.

Yaşa göre dikkat edilebilecek değişimler

Okul öncesi ve ilkokul çağı

  • Ayrılma anlarında aşırı sıkıntı, sürekli ebeveynin yanında olma isteği.
  • Sık kâbus, geceleri korkma, uyku sorunları.
  • Alt ıslatma gibi önceki becerilerden geri dönme.
  • Öfke patlamaları, sık vurma ya da kuralları sürekli reddetme.
  • Oyunlarda sürekli aynı temanın tekrarlanması, korkutucu oyunlar.
  • Karın ağrısı, baş ağrısı gibi tıbbi bir neden bulunamayan yakınmalar.
  • Konuşmada, öğrenmede ya da arkadaş edinmede belirgin güçlük.

Ergenlik

  • Uzun süren üzüntü, ilgi kaybı, içine kapanma ya da sürekli sinirlilik.
  • Okul başarısında ya da devamda belirgin düşüş.
  • Arkadaş ilişkilerinde kopma, yalnızlaşma ya da zorbalık.
  • Uyku ve yeme düzeninde belirgin değişim.
  • Riskli davranışlar, madde kullanımı ya da kendine zarar verme belirtileri.
  • Kendine zarar verme ya da yaşamla ilgili umutsuz sözler. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak gerekir.

Çocuk küçüldükçe sıkıntıyı sözcüklerle anlatması zorlaşır. Bu nedenle davranış, oyun ve bedensel yakınmalar önemli ipuçları verir.

Ebeveynin sık yaptığı hatalar

  • “Geçer, büyür” demek. Bazı durumlar zamanla geçer; bazıları ise uzar ve büyür. Gözlemlemek yerinde olsa da süre uzuyorsa beklemek gerekmez.
  • Çocuğu suçlamak ya da utandırmak. “Bu yaşta nasıl olur?” gibi cümleler çocuğun sıkıntısını saklamasına yol açar.
  • Ebeveyn olarak kendini suçlamak. Çocuğun zorlanmasında tek bir neden yoktur. Suçluluk yerine harekete geçmek daha yararlıdır.
  • Başvuruyu çocuğa “ceza” gibi sunmak. Psikolog, “sorunlu olduğun için” değil, “yanında olmak için” vardır.

Psikoloğa başvurmadan önce neler yapılabilir?

Gözlemleyin ve not alın. Ne zaman başladı, hangi durumlarda artıyor, neler iyi geliyor? Bu not görüşmede çok işe yarar.

Çocukla konuşun. Yargılamadan, “Son zamanlarda seni zorlayan bir şey var gibi görünüyor, anlatmak ister misin?” gibi açık bir giriş yapın.

Okulla iletişim kurun. Öğretmen ve rehber öğretmen, çocuğu okulda farklı bir ortamda görür. Aldığınız bilgi değerlidir.

Bedensel nedenleri dışlayın. Uyku, iştah ya da ağrı yakınmaları varsa önce çocuk doktoruna görünmek doğru olur.

Rutinleri koruyun. Düzenli uyku, yemek ve oyun zamanı çocuğa güven verir.

İlk görüşme nasıl olur?

Çocuk psikoloğuyla ilk görüşmede genellikle önce ebeveynle konuşulur; çocuğun gelişimi, aile düzeni ve zorlanma anlatılır. Çocukla görüşmeler yaşına göre oyun, çizim ya da sohbet biçiminde yürür. Çocuğa psikoloğun neden görüşeceğini önceden sade bir dille anlatmak (“Seni zorlayan şeyleri konuşmak ve nasıl yardımcı olabileceğimizi bulmak için”) yardımcı olur.

Çocuğun konuştuklarının gizliliği ile ebeveynin bilgilendirilmesi arasında bir denge gerekir. Bu denge ilk görüşmede açıkça konuşulmalıdır.

Ne zaman destek almalı?

  • Belirtiler birkaç haftadır sürüyor ve çocuğun günlük yaşamını etkiliyor.
  • Okul, arkadaşlık ya da aile içi ilişkilerde belirgin bozulma var.
  • Çocuk sürekli üzgün, korkulu, öfkeli ya da içine kapanık.
  • Travmatik bir olay ya da ağır bir kayıp yaşandı.
  • Kendine ya da başkasına zarar verme belirtileri var. Bu durumda gecikmeden bir ruh sağlığı profesyoneline başvurmak gerekir.

Bu belirtiler bir ruh sağlığı profesyoneli ya da hekim tarafından değerlendirilmelidir. Tanı ve ilaç konularında hekim değerlendirmesi esastır; biz psikolojik danışmanlık ve terapi sunuyoruz.

Terapide nasıl çalışılır?

Çocuk ve ergenlerle çalışırken sürece aileyi mutlaka dahil ederiz. Önce çocuğun gelişimini, zorlandığı durumları ve ailenin mevcut baş etme biçimlerini anlarız. Çalışma planı çocuğa ve aileye özel hazırlanır. Çocuk ya da ergenle bireysel görüşmeler yapılır; ebeveynlerle yürütülen görüşmeler çoğu zaman sürecin en işlevsel kısmıdır. Gerekirse aile terapisi eklenir. Görüşmeler Beşiktaş/Gayrettepe’deki ofiste ya da online terapi olarak yapılabilir. Ayrıntı için çocuk ve ergen terapisi ve aile terapisi sayfalarına bakabilirsiniz. İlgili yazılar: çocuklarda davranım bozukluğu, çocuk ve ergenlerde DEHB, çocuklarda alt ıslatma. Başlamak için randevu alın.

Sık sorulan sorular

Çocuğum psikoloğa gitmek istemiyor, ne yapmalıyım?

Zorlamak yerine nedenini dinleyin. Çoğu çocuk “bende bir sorun var” diye düşünür. Psikoloğun ne yaptığını yaşına uygun biçimde anlatmak, korkuları azaltabilir. Gerekirse ilk görüşmeyi ebeveynle başlatmak da mümkündür.

Terapi çocuğumun “etiketlenmesine” yol açar mı?

Terapi görüşmeleri gizlidir. Çocuğun yaşadıkları, onun izni ve aile onayı olmadan başkalarıyla paylaşılmaz. Etiketlemekten çok, çocuğu anlamak ve ona yardım etmek amaçtır.

Kaç seans gerekir?

Bu çocuğa ve başvuru nedenine göre değişir. Kesin bir sayı vermek doğru olmaz; süreç görüşmeler ilerledikçe birlikte gözden geçirilir.

Kaynaklar

  1. Mental health of adolescents (fact sheet), Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
  2. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), American Psychiatric Association (2022)
  3. ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics, Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

Sorumluluk reddi: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.

İlgili yazılar

Bu konuda destek almak isterseniz Gayrettepe'deki ofiste yüz yüze ya da online görüşebiliriz.

İlgili hizmetler

  • #çocuk psikoloğu
  • #çocuk psikolojisi
  • #ebeveyn
  • #davranış değişikliği
  • #ilk görüşme

Bu konuda destek almak ister misiniz?

Form, telefon veya WhatsApp ile randevu talebinde bulunabilirsiniz. Görüşmeler yüz yüze ya da online yapılır.